Khi nhiều phòng ban có thêm những quản lý hay cáu kỉnh và nhân viên không ở lại lâu, điều cần xem xét không chỉ là tính cách của từng người quản lý. Liệu sự kiên nhẫn của ai đó có đang được dùng để bù cho chỉ thị mơ hồ và khối lượng việc quá lớn? Nếu cấp dưới phải liên tục lấp khoảng trống trong quyết định, còn quản lý cũng không được hỗ trợ, nỗ lực khó tích lũy thành cách làm giúp công việc lần sau nhẹ hơn.
Tuy nhiên, chỉ riêng việc có người cáu kỉnh không đủ để kết luận vì sao nhân viên nghỉ việc hay văn hóa của cả công ty ra sao. Chế độ đãi ngộ, giờ làm và hoàn cảnh cá nhân cũng liên quan. Bài viết này đưa ra những điểm cần quan sát ở nơi các vấn đề tương tự cứ lặp lại, không nhằm chẩn đoán một công ty hay một cá nhân cụ thể.
Điều gây mệt mỏi có thể là không biết “làm việc này để làm gì”
Công việc khó cần kiến thức chuyên môn, thời gian và sự phối hợp. Nhưng còn một kiểu mệt khác: phải sắp xếp lại yêu cầu cho đủ rõ để có thể bắt đầu làm.
Một tài liệu không biết ai sẽ đọc. Một cuộc họp không rõ cần quyết định điều gì. Một đợt khảo sát yêu cầu thu thập lại thông tin vẫn chia sẻ hằng ngày mà không nói sẽ dùng vào đâu. Từng việc có thể xử lý được, nhưng nếu lần nào người nhận cũng phải đoán lại mục đích, gánh nặng đó không nhỏ.
Ít nhất, nên thống nhất với người giao việc những điểm sau:
- Làm để làm gì, và kết quả sẽ phục vụ quyết định nào
- Khi nào cần xong, với mức chi tiết đến đâu
- Ai quyết định, ai thực hiện
- Ưu tiên việc này thế nào so với các việc khác
- Lần này cần làm đến đâu, và không cần làm gì
Có những việc không thể xác định mọi thứ ngay từ đầu. Khi đó, hãy làm rõ điều gì còn chưa biết, ai sẽ quyết định và vào lúc nào. Vấn đề không nằm ở sự chưa chắc chắn, mà ở việc để người nhận tiếp tục làm khi yêu cầu vẫn chưa rõ, rồi sau đó quy lỗi riêng cho họ.
Giao việc mơ hồ rồi nói “đừng tự ý làm” khiến quyết định không có nơi để đi tiếp
Giả sử có một sự cố chưa rõ nguyên nhân. Người phụ trách đề xuất: “Ta có thể dùng danh sách kiểm tra chính thức để khoanh vùng nguyên nhân ban đầu.” Quản lý ngăn lại: “Làm vậy thì biết được gì? Để tôi hỏi người khác.”
Bản thân câu hỏi đó không có gì sai. Cũng cần dừng những bước kiểm tra không cần thiết. Nhưng khi chặn một hướng, phải làm rõ hướng tiếp theo:
- Bước kiểm tra được đề xuất còn thiếu điều gì
- Thay vào đó, ai sẽ hỏi ai, hỏi gì và đến khi nào
- Trong lúc chờ trả lời, việc nào phải dừng và việc nào được tiếp tục
- Ai sẽ quyết định sau khi có kết quả
Nếu đề xuất bị dừng mà việc xác minh theo hướng khác cũng không tiến triển, công việc đang đứng lại khi quả bóng quyết định vẫn nằm trong tay quản lý. Đòi hỏi nhân viên chủ động hơn không làm quả bóng ấy chuyển động.
Không thể vừa yêu cầu “đừng tự ý làm tiếp” vừa từ chối nhận trách nhiệm quyết định. Trước khi thêm bước xin xác nhận, cần xác định ai quyết định và thời hạn là khi nào.
Khi nào người tận tâm có thể trở thành quản lý hay cáu kỉnh?
Vì làm được việc nên được tin cậy. Vì được tin cậy nên việc tăng lên. Nhưng quyền quyết định, nhân lực và việc đào tạo kỹ năng quản lý không tăng theo. Trong tình trạng ấy, nỗ lực có thể chỉ tiếp tục hấp thụ gánh nặng mà không tạo thêm khoảng thở.
Giỏi chuyên môn không tự động đồng nghĩa với biết hướng dẫn người khác hay phân chia công việc. Khi việc của cả nhóm không tiến triển, cần tách từng câu hỏi: mọi người đã hiểu hành động được kỳ vọng chưa? Họ có quyền quyết định không? Khối lượng việc có quá lớn không?
Khi không còn khoảng thở, quản lý có thể sợ giao việc nên can thiệp vào từng chi tiết. Hoặc ngược lại, họ có thể tránh cả việc tiếp nhận câu hỏi xin hướng dẫn. Nếu liên tục nhận phản ứng cáu kỉnh, nhân viên cũng khó tìm đến trao đổi hơn. Thông tin không được chuyển lên, quản lý càng khó nắm tình hình. Đây là một vòng luẩn quẩn có thể xảy ra, không phải con đường tất yếu của mọi người.
Tài liệu của WHO về sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc liệt kê khối lượng việc quá lớn, ít quyền tự chủ, vai trò không rõ và thiếu hỗ trợ trong số các rủi ro tại nơi làm việc. Chỉ nhìn vào sự cáu kỉnh không thể kết luận năng lực hay trạng thái tinh thần của một người.
Xem xét môi trường cũng không có nghĩa là chấp nhận hành vi đe dọa hay xúc phạm. Cần đồng thời hỗ trợ quản lý và xác định rõ những hành vi không được chấp nhận.
Muốn biết là vấn đề cá nhân hay văn hóa, hãy nhìn điều gì được phép lặp lại
Chỉ thị mơ hồ, phủ nhận kết quả bằng tiêu chí đưa ra sau cùng và để quyết định treo lơ lửng cứ lặp lại dưới các quản lý khác nhau. Đề xuất cải thiện chỉ nhận câu trả lời “bận thì chịu thôi” hoặc “tôi cũng từng bị như vậy”. Những điểm chung đó là lý do để xem xét cách tổ chức vận hành, thay vì chỉ nhìn từng người.
Ngược lại, nếu phản ánh vấn đề được tiếp nhận và dẫn đến thay đổi khối lượng việc hoặc cách giao việc, vẫn có cơ hội cải thiện. Đừng chỉ đếm số người cáu kỉnh; hãy xem tổ chức ngăn điều gì và để mặc điều gì.
Khi nhân viên không nói ngoài những điều tối thiểu, tránh quản lý và tự bảo vệ bằng cách chỉ làm mức cần thiết, bề ngoài có thể yên ắng nhưng vấn đề vẫn còn. Nếu hiểu sự im lặng ấy là “không ai bất mãn”, tổ chức có thể chỉ nhận ra khi nhân viên đã nghỉ việc.
Trước khi tuyển thêm, hãy xem nhân viên đang rời đi ở đâu
Đăng tuyển, phỏng vấn, nhận người, có người nghỉ, rồi lại đăng tuyển. Nếu nỗ lực tuyển dụng vẫn không giữ được người, tình trạng đó có thể giống như đổ nước vào một chiếc xô thủng.
Dù vậy, quy mọi trường hợp nghỉ việc cho quản lý cũng là quá vội. Ngoài số người nghỉ ở từng bộ phận, cần nhìn số nhân viên đang làm, loại công việc, thâm niên, khối lượng việc và chế độ đãi ngộ. Với nhóm nhỏ, chỉ một người nghỉ cũng có thể làm số liệu thay đổi lớn.
Những câu hỏi sau có thể hữu ích:
- Nhân viên thường nghỉ vào giai đoạn nào sau khi gia nhập?
- Mô tả trước khi nhận việc có khác công việc thực tế không?
- Có đào tạo và người để hỏi khi gặp khó khăn không?
- Có vấn đề chung về khối lượng việc, bố trí nhân sự, đánh giá hay giờ làm không?
- Ai đã xử lý những khó khăn được nêu trong các buổi trao đổi, và điều gì thay đổi?
Khi hỏi lý do nghỉ việc, điều quan trọng hơn việc “nhìn thấu lý do thật” là cách tiếp nhận giúp người nói cảm thấy an toàn và cách tổng hợp không làm lộ danh tính từng người.
Hoạt động tuyển dụng cũng có thể tích lũy kiến thức và quy trình. Nhưng nếu người ta rời đi vì cùng một lý do, mà lý do ấy không được dùng để điều chỉnh việc bố trí hay đào tạo tiếp theo, nỗ lực dễ chỉ dừng ở việc lấp chỗ trống. Biến nỗ lực thành tài sản có nghĩa là người vào sau không phải vướng lại đúng chỗ người trước từng gặp khó.
Trao quyền tự chủ khác với bỏ trách nhiệm quyết định
Một quản lý không can thiệp chi li chưa chắc là quản lý kém. Nếu mục tiêu và ranh giới đã được thống nhất, có thể xin ý kiến khi cần, và có người quyết định lúc các ưu tiên xung đột, cách giao việc đó có thể giúp mọi người làm việc thuận lợi hơn.
Ngược lại, nếu quản lý không theo dõi, không quyết định, không bảo vệ và không đưa kết quả vào đánh giá, tình trạng ấy gần với việc phải tự gánh tất cả hơn là được tự do.
Management Standards của HSE tại Vương quốc Anh xem xét các yếu tố gây căng thẳng trong công việc qua sáu lĩnh vực: yêu cầu công việc, quyền kiểm soát, hỗ trợ, quan hệ, vai trò và thay đổi. Khung này cũng gợi ý nên kiểm tra cả hỗ trợ và vai trò cùng với quyền tự chủ.
Quản lý không cần giám sát mọi thứ. Điều cần làm là xác định mục tiêu, người phụ trách, mức ưu tiên và thời hạn quyết định; dừng việc không cần thiết và điều chỉnh khối lượng quá sức. Giảm thời gian chờ quyết định và công việc phải làm lại giúp lần sau nhẹ hơn so với cứ đòi hỏi từng người tăng sức chịu đựng.
Có thể thử cải thiện mà không nhận vai cứu cả nơi làm việc một mình
Trong phạm vi có thể làm, hãy ghi ngắn gọn đề xuất, quyết định, người phụ trách và thời hạn xác nhận. Một ghi chép cho thấy ai sẽ làm gì tiếp theo giúp công việc tiến triển hơn một ghi chép nhằm quy lỗi.
Với ví dụ trước, có thể viết như sau:
“Tôi đã đề xuất phương án khoanh vùng nguyên nhân ban đầu, nhưng nhóm quyết định xác minh theo hướng khác. Hiện tôi đang chờ phản hồi từ người phụ trách. Vui lòng xác định thời hạn xác nhận và phạm vi công việc tôi có thể tiếp tục trong lúc chờ.”
Nếu vấn đề vẫn kéo dài dù đã ghi lại, có thể cân nhắc tìm nơi trao đổi ngoài quản lý trực tiếp, như bộ phận nhân sự, đại diện người lao động hoặc kênh hỗ trợ có sẵn. Chỉ ghi những thông tin thực tế cần thiết cho công việc và không tự ý mang thông tin mật của công ty hay khách hàng ra ngoài.
Chuyển bộ phận hoặc tìm công việc khác cũng là lựa chọn. Nhưng nghỉ việc ngay không phải phương án tốt nhất cho tất cả mọi người. Hãy cân nhắc thu nhập, đời sống, sức khỏe và triển vọng công việc tiếp theo, kể cả khả năng nghỉ ngơi hay tạo khoảng cách. Nếu sinh hoạt bị ảnh hưởng, chẳng hạn không ngủ được hoặc có triệu chứng khó chịu nghiêm trọng kéo dài, việc tìm đến dịch vụ y tế hay hỗ trợ sức khỏe nghề nghiệp có sẵn cũng quan trọng.
Kết luận: hãy nhìn xem nỗ lực có giúp người đến sau bớt vất vả không
Ở nơi ngày càng nhiều quản lý cáu kỉnh, điều cần xem xét không chỉ là ai có lỗi. Ai đang lấp chỗ trống trong chỉ thị? Quyết định đang dừng ở ai? Vấn đề cũ có đang được chuyển nguyên vẹn sang người tiếp theo không?
Ngoài tuyển thêm người, cần làm rõ vai trò và điều chỉnh khối lượng việc để việc trao đổi và quyết định có thể tiến triển. Khi đó, nỗ lực hằng ngày mới có thể tích lũy thành cách làm giúp những công việc sau dễ hơn.
Bạn không có nghĩa vụ tự xây dựng toàn bộ hệ thống ấy. Hãy thử cải thiện trong phạm vi có thể, đồng thời giữ khoảng cách nếu cần. Trước khi bản thân và những người xung quanh tiếp tục bị bào mòn, bạn có thể cân nhắc lại cách làm việc và nơi mình muốn gắn bó.


